Een groene speelplaats is het nieuwe normaal - Interview met Dirk Smits & Kathleen Jeunen.

Kathleen: Onze speelplaats was al ruim en groen, maar verbetering is altijd mogelijk. We wilden vooral af van de verharde binnenkoer en de betonnen trappen die als amfitheater waren bedoeld. Die blokken bleken echter te hoog en te smal, waardoor ze gevaarlijk waren voor de kinderen. Daarom werd er boven- en onderaan een bekaertdraad geplaatst, iets waar we ons altijd aan hebben gestoord. 

Dirk: Bij ons gaat het over een scholengemeenschap met achttien basisscholen in Genk en Zutendaal. Veel gebouwen dateren uit de jaren vijftig en zestig. De speelplaatsen zijn vaak echte grijze woestijnen: volledig verhard, zonder groen en zonder schaduw. 

Kathleen: Ik kan het belang van de ondersteuning van de scholengemeenschap alleen maar bevestigen. Alleen hadden we zo’n groot project nooit kunnen realiseren. Voor mij ligt het echte kantelpunt zo’n vijftien jaar geleden, toen ik mijn schouders zette onder het MOS-verhaal. Samen met de schoolbegeleider van het PNC, Karel Brone en andere collega’s hebben we al heel wat mooie groene elementen gerealiseerd. Van onze vijftien jaar oude wilgentunnel genieten we nog elke dag. 

Kathleen: Niets dan lof voor de inspirerende en constructieve aanpak. Ook de bijscholingen en inspiratiedagen zijn bijzonder waardevol. Je gaat telkens naar huis met praktische en bruikbare ideeën. Samen met een collega heb ik zelfs eens een lezing gegeven. 

Dirk: Naast de provinciale subsidies is de coaching van het PNC-team een grote meerwaarde. Ze nemen het personeel mee op sleeptouw, leveren inhoudelijke input, bouwen draagvlak op, stimuleren participatie en begeleiden scholen tijdens het volledige voortraject. 

Dirk: Intussen zijn zeven speelplaatsen binnen onze scholengemeenschap vergroend. Bij de eerste projecten lag de nadruk vooral op groen in combinatie met speeltoestellen. Vandaag evolueren we steeds meer naar avontuurlijke speelplaatsen met speelnatuur. Vijf jaar geleden was dat voor veel scholen nog ondenkbaar. 

Kathleen: We zijn gestart met het aanpakken van de gevaarlijke trappen. De betonnen elementen werden hergebruikt voor zithoekjes en veiligere trappen. Het resultaat is een groene speelberg met glijbanen, klimtoestellen, veel groen en als kers op de taart een waterbaan. 

Momenteel zijn de sportvelden aan de beurt. Om die groter te maken, is een deel van de parking opgeofferd. De grondwerken en het inzaaien zijn al gebeurd. Hoe het geheel er uiteindelijk zal uitzien? Dat bepalen de kinderen mee. Leerlingen van de derde graad maakten verschillende ontwerpen, waarna de kinderraad de uiteindelijke keuze maakt. In september gaan we ermee aan de slag. 

Dirk: Zeker. Kinderen mogen mee dromen over hun ideale speelplaats. In veel scholen helpen ze ook bij het onderhoud: water geven, onkruid wieden enzovoort. Dankzij buitenklassen komen ze bovendien meer in contact met de natuur. 

Kathleen: Bij ons werden zelfs de kleuters betrokken. Nu alles achter de rug is, zijn we trots dat we aan vrijwel alle haalbare wensen van de kinderen hebben kunnen voldoen. 

Dirk: Elke verandering roept weerstand op. Daarom is het belangrijk voldoende tijd te nemen en een breed draagvlak te creëren. Vragen over risico’s bij avontuurlijk spelen, meer vuil in het gebouw of vuile kleren leven vaak bij leerkrachten en ouders. Dat vraagt een andere mindset. 

Ook voor ontwerpers is het een uitdaging. Het doel is niet om speelplaatsen te vertuinen, maar om echte speelnatuur te creëren. Dat vraagt een specifieke aanpak. Daarnaast blijft voetbal op veel speelplaatsen veel ruimte innemen. Het blijft belangrijk om ook daarvoor voldoende plaats te voorzien. 

Kathleen: Een belangrijk minpunt is dat het traject erg lang duurt. Sommige leerlingen die van bij het begin betrokken waren, zitten ondertussen in het zesde leerjaar en hebben relatief weinig kunnen genieten van het eindresultaat. 

Dirk: Een groene speelplaats vraagt meer en blijvend onderhoud. Dat is een permanente kost waarmee scholen rekening moeten houden. 

Kathleen: Volgens mij houdt net dat onderhoud het project levend. Gelukkig krijgen we veel steun van onze scholengroep, ouders en kinderen. Tijdens de zomervakantie is er bijvoorbeeld een beurtrol om de planten water te geven. Ook staat de werkgroep tuin, een ouderengagement, in voor het maaien en snoeien. Voor grotere werken doen we enkele keren per jaar beroep op een externe firma.

Dirk: Een vergroende speelplaats kan hét visitekaartje van je school zijn en een belangrijk argument voor ouders om voor de school te kiezen. Stadskinderen komen steeds minder in contact met natuur. Groene speelplaatsen geven hen opnieuw die kans. En wie natuur leert kennen, zal er ook meer respect voor hebben. 

Kathleen: Probeer het niet alleen te doen. Betrek kinderen, ouders en de buurt. Als je ziet hoeveel plezier kinderen beleven aan een vergroende speelplaats, weet je dat alle tijd en energie de moeite waard waren. De groene projecten waaraan ik heb meegewerkt, behoren zonder twijfel tot de hoogtepunten van mijn carrière. 

Hartelijk dank voor jullie enthousiaste getuigenissen en voor al het werk dat jullie op het terrein verrichten. 

Een speelplaats omvormen van grijs naar groen gebeurt natuurlijk niet van vandaag op morgen. Het vraagt een doordachte visie en de betrokkenheid van leerlingen en leerkrachten. Daarnaast moeten ook directie, schoolbestuur, onderhoudspersoneel, ouders en preventieadviseurs mee achter het project staan. 

Daarom ondersteunt het Provinciaal Natuurcentrum Limburg basis- en secundaire scholen met vergroeningssubsidies én een intensieve begeleiding van het vergroeningsproces. Karel Coenen, Bieke Geukens, Philippe Plessers, Ingrid Coenen en Johan Lambrix staan klaar om scholen op verschillende manieren te ondersteunen tijdens het voortraject, na de uitvoering én bij het educatief gebruik van de vergroende speelplaats.