De bomenjagers van Limburg: op zoek naar levende monumenten
Meer dan 7.000 merkwaardige bomen brachten de leden van het Limburgs Bomenplatform de voorbije jaren in kaart: van indrukwekkende eeuwenoude eiken tot zeldzame boomsoorten. Jef Van Meulder, een van de drijvende krachten achter de inventarisaties, vertelt waarom deze levende monumenten onze aandacht verdienen.
Speuren naar merkwaardige bomen
Met een kleine groep enthousiaste bomenliefhebbers trekt het Limburgs Bomenplatform al jaren door de provincie. Hun missie? Merkwaardige bomen opsporen, opmeten en documenteren. Daarbij beperken ze zich niet tot openbare parken. Ook privédomeinen, kasteeltuinen en grote landgoederen worden bezocht, uiteraard steeds in overleg met eigenaars en beheerders.
"We krijgen veel informatie van gemeenten, erfgoeddiensten en regionale landschappen, maar we gaan ook zelf actief op zoek", vertelt Jef Van Meulder. "Vooral oude kastelen en landgoederen herbergen vaak een uitzonderlijk bomenpatrimonium."
Ook inwoners kunnen hun steentje bijdragen. Wie een bijzondere boom kent, mag die melden. Als de boom aan de criteria voldoet, wordt hij onderzocht en mits toestemming van de eigenaar opgenomen in de bomenkaart.
Meer dan alleen oude bomen
Niet elke merkwaardige boom is per definitie oud. Natuurlijk zijn er de imposante eiken en beuken die al generaties lang het landschap bepalen. Maar ook herdenkingsbomen, bomen bij kapellen of grenspunten, bijzondere variëteiten en exemplaren met een opvallende vorm kunnen een plek krijgen in de databank.
Sommige bomen zijn ware getuigen van de geschiedenis. Ze herinneren aan een geboorte, een overlijden of het einde van een oorlog. Andere zijn botanisch uniek of spelen een belangrijke rol in het landschap.
Meten is weten
Bij elke boom worden nauwkeurig gegevens verzameld. De onderzoekers meten de hoogte, de stamomtrek op borsthoogte en registreren de exacte locatie. Bij uitzonderlijke exemplaren duiken ze ook in de geschiedenis van de boom.
Maar daar stopt het niet. "We kijken ook naar de organismen die samenleven met de boom, zoals schimmels en insecten", zegt Jef Van Meulder. Daardoor vormen onze inventarisaties ook een interessante bron van informatie voor de andere natuuronderzoekers van de Limburgse Koepel voor Natuurstudie.
Een strijd tegen 'plant blindness'
Volgens Jef Van Meulder verdwijnen nog altijd te veel waardevolle bomen. Vaak niet omdat mensen er bewust voor kiezen, maar omdat ze de waarde ervan niet kennen. Daarom probeert het Limburgs Bomenplatform niet alleen bomen te registreren, maar ook mensen bewust te maken van hun belang.
"Meten is weten", vat hij samen. Via artikels en sociale media willen we ook iets doen aan wat wetenschappers 'plant blindness' noemen: het fenomeen waarbij mensen de planten rondom hen te weinig appreciëren met alle gevolgen van dien.
Bomen voor de volgende generaties
Het Limburgs Bomenplatform kijkt niet alleen naar het verleden, maar ook naar de toekomst. Jef Van Meulder verwijst graag naar de vijf-generatieregel: een boom die vandaag wordt geplant, zou ook over vijf generaties nog moeten kunnen bestaan. Maar daar staat een harde realiteit tegenover. Volgens hem halen veel bomen in het openbaar domein nauwelijks een leeftijd van veertig jaar. Daarom pleit hij voor meer aandacht voor bomen in ruimtelijke ordening, bij infrastructuurwerken en stadsontwikkeling.
Ook de bekende 3-30-300-regel kan richting geven: vanuit elke woning of werkplek drie bomen zichtbaar, minstens 30 procent groen in de omgeving en een toegankelijk park op maximaal 300 meter afstand.
Favorieten die verdwenen zijn
Heeft een bomenkenner eigenlijk een favoriete boom? Dat blijkt een moeilijke vraag. Voor Jef Van Meulder hangt veel af van de streek. Hij bewondert de monumentale peren- en appelbomen van Haspengouw, de oude zomereiken van de Kempen en de unieke dakspaaneiken van Kinrooi.
Toch noemt hij uiteindelijk twee bomen die er niet meer zijn: de beroemde olm van Bree en de treurbeuk van Sint-Truiden.
"Dat waren voor mij echte monumenten", vertelt hij. "Jammer genoeg zijn ze verdwenen”.
Dank je wel, Jef, voor dit gesprek!
Doe mee
Samen zetten we onze schouders onder een groene en duurzame provincie.
